Studiedag ‘Vrijwillige terugkeer enerzijds / remigratie anderzijds. Zo doen ze dat in Nederland’.

Studiedag in het kader van de KMS/AMOS campagne 2012-2013. Antwerpen, 25-01-2013

 

Inleiding: de huidige federale regering van België maakt vanaf 2012 de ‘vrijwillige’ terugkeer’ tot één van de hoekstenen van het asiel- en migratiebeleid. Asielzoekers en migranten zonder geldige verblijfspapieren moeten na een bevel om het grondgebied te verlaten in principe binnen de dertig dagen vertrekken. Het federale beleid dat werd geďnspireerd door de Europese Terugkeerrichtlijn, krijgt steun op regionaal niveau en heeft gevolgen tot in de gemeenten.

 

KMS/AMOS ontwikkelt in 2012-13 de campagne ‘Vrijwillige’ terugkeer? Stuur migranten niet terug naar af!  Doel is dat er meer effectieve ruimte gegeven wordt voor vrijwilligheid, goede begeleiding en duurzame hervestiging in het herkomstland.

 

Joris van Wijk, docent VU Amsterdam geeft kritische opmerkingen over het al langer bestaande Nederlandse terugkeerbeleid:

-          wat is de definitie van duurzame terugkeer: is dit effectief vertrek uit Nederland? of reďntegratie in het herkomstland?

-          succes is gemeten aan de aantallen terugkeerders zonder dat de drukkings- of verlokkingsmiddelen mede geëvalueerd worden. Geld contant  meegeven is niet effectief (kan afgepakt worden of fout gebruikt worden)

-          BZ (buitenl zaken) financierde veel terugkeerprojecten vanuit ontwikkelingsgeld!

-          maatwerk (vraaggestuurd) bood te veel ruimte aan dromen, die botsten met realiteit

-          veel ondersteunende organisaties claimden successen omwille van de subsidies…..

-          Feitelijke povere resultaten: in 2010 kwamen er 901 personen in de terugkeercentra en stroomden er 684 uit.

·         slechts 29% ging terug (23% zelfstandig en 6% gedwongen). Dit zijn in hoofdzaak illegale vreemdelingen, relatief weinig afgewezen asielzoekers

·         71% van de personen keerden dus niet terug. Van hen zijn er 23,5 % ondergedoken en 42% terug gegaan naar de gewone opvang omdat ze procedures indienden die opnieuw recht gaven op opvang.

-          Daarnaast doken veel personen  onder in plaats van naar terugkeercentrum te gaan.

-          de resultaten van het Nederlands model (met terugkeercentrum en de regie van de Dienst Terugkeer en Vertrek, Ministerie Justitie) zijn niet goed en bieden geen meerwaarde.

 

en vanuit de evaluaties adviseert de deskundige aan de organisatoren in België

-          geef voldoende tijd en ruimte voor kwaliteitsvolle begeleiding, met oog voor alle psychosociale aspecten en voor oriëntatie naar een toekomstperspectief ŕ tijd, middelen en vorming voor personeel van de opvang.

-          Fedasil (opvang en begeleiding) en Dienst Vreemdelingenzaken (administratie, controle en uitwijzing) hebben een verschillende missie. Ze moeten deze kunnen uitvoeren met een deontologische code en takenomschrijving voor elk.

-          isoleer de terugkeerbegeleiding niet in aparte terugkeercentra (vertrouwenbreuk), maar verbeter kwaliteit en continuďteit van begeleiding in de gewone opvang.

-          respecteer de fundamentele rechten van de vreemdeling. Laat informatie-uitwisseling enkel toe met zijn toestemming en transparant in zijn aanwezigheid.

 

Voorstelling van enkele Nederlandse organisaties die bijkomend  maatwerk geven aan vreemdelingen die vrijwillig terugkeren

-          de stichting Wereldwijd (van Eckelrade) die een kist meegeeft met daarin max. 1500 € aan materialen waarmee de terugkeerder een nieuw leven kan beginnen.

-          Maatwerk bij Terugkeer

 

Ook informatie over de Nederlandse remigratiewet (vanaf 2000).

De wet biedt een uitweg aan oudere migranten die terug willen naar hun land van herkomst, maar doordat ze afhankelijk geworden zijn van een uitkering, hun remigratie niet kunnen bekostigen. De wet is bedoeld voor oudere migranten met legaal verblijf in NL die vroeger als gastarbeiders door Nederland aangetrokken waren; later werd de doelgroep uitgebreid met o.a. ook erkende vluchtelingen.

Deze wet is recent beperkt wat betreft doelgroepen en in tijd tot 2025.

 

Lessen uit de remigratiewet die nuttig zijn voor verbetering van vrijwillige terugkeer?

Hier is ruimte voor de eigen beslissing en eigen toekomstinvestering van de doelgroep

De doelgroep krijgt informatie en advies van consulenten die zeer goed op de hoogte zijn van de situatie, wetgeving, nationale en regionale contexten.

De consulenten geven raad en begeleiding in de eigen taal van de verzoeker.

 

 

Het publiek van deze studiedag was zeer divers, personen van overheidsdiensten zoals IOM, Fedasil, stadsdiensten, van uitvoerende diensten zoals LOI’s en terugkeercentra, parlementsleden, medewerkers van autonome organisaties en vluchtelingenorganisaties.

 

Er wordt niet betwijfeld dat er een terugkeerbeleid moet zijn en dat de asielzoeker daar vanaf zijn aanvraag mee moet geconfronteerd worden.

 

Maar er worden vele verbeterpunten gesignaleerd. Wil het beleid als betrouwbaar overkomen, dan moet ze deze punten onder ogen zien en dringend aanpakken:

-          meer vorming en expertise van begeleiders in de gewone opvang,

-          opbouw en instandhouding van een vertrouwensrelatie tussen vreemdeling en begeleider; deze relatie niet doorknippen door vrijwillig terugkeerders naar een terugkeercentrum te sturen

-          overheid moet rekening houden met de realiteiten van uitzichtloosheid (armoede, onveiligheid, onverwijderbaarheid)

-          als de overheid IOM en Caritas als betrouwbare partners beschouwt, moet ze ook de gevolgtrekking maken wanneer IOM oordeelt dat begeleiding naar het herkomstland niet mogelijk is. Humanitaire regularisatie is voorzien in wet.

-          de vreemdeling moet mogelijkheid krijgen om ook zelf informatie over lokale situaties in het herkomstland te zoeken en er contacten op te nemen (medewerker van terugkeercentrum signaleerde gebrek aan internetverbinding)

-          adviseurs moeten kennis hebben van reële situaties en eventuele mogelijkheden in het herkomstland,

-          als jongeren in B / NL een opleiding volgen, laat toe dat ze deze afmaken (toegeving voor 1 x dubbelen);  organiseer jongerenterugkeercentra  in bepaalde herkomstlanden

-          adviseurs (bv van caritas) moeten duidelijke info geven over de begrenzing van de reďntegratiepremie die ter plekke kan gegeven wordt

-          er moet opvolging zijn van de teruggekeerden gedurende een zekere tijd, ….

-          telkens wanneer geld wordt gegeven aan vrijwillige terugkeer ook geld geven aan Ontwikkelingssamenwerking ….

 

De openheid van het zogenaamde leerdebat maakte de studiedag zeer boeiend.

verslag van J. Goethals, vzw AZIZ